İSG Eğitimleri Kaç Saat? Süre, Sıklık ve İçerik (8/12/16 Saat)

İSG yükümlülükleri içinde en çok ertelenen kalem muhtemelen çalışan eğitimleridir. Risk değerlendirmesi bir kez yapılır, sağlık raporu işe girişte alınır; eğitim ise düzenli tekrar ister ve mesai saatinden zaman ayırmayı gerektirir. Bu yüzden sorular hep aynıdır: “İSG eğitimi kaç saat?”, “Her yıl mı tekrarlanıyor?”, “Ofis çalışanı için de mi zorunlu?” Bu yazıda eğitim sürelerini, yenileme sıklıklarını, içeriği ve belgelendirmeyi tek tek anlatıyoruz.

Kimler eğitim almak zorunda?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na göre işveren, tüm çalışanlarına iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verdirmekle yükümlüdür. Çalışan sayısının veya işin niteliğinin önemi yoktur: tek çalışanlı bir avukatlık bürosu da, üç vardiyalı bir üretim tesisi de kapsamdadır. Eğitimin ayrıntıları, Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’te düzenlenir.

Kritik kural şudur: eğitim, çalışan işe başlamadan önce tamamlanır. Mevzuat, temel eğitimi tamamlamayan çalışanın işe başlatılamayacağını açıkça söyler. “Önce başlasın, eğitimi ilk fırsatta veririz” yaklaşımı, denetimde de olası bir kaza sonrasında da işvereni korumasız bırakır.

Süreler: 8, 12, 16 saat kuralı

Temel eğitimin asgari süresi, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir:

• Az tehlikeli sınıfta en az 8 saat,
• Tehlikeli sınıfta en az 12 saat,
• Çok tehlikeli sınıfta en az 16 saat.

Bunlar taban sürelerdir; işin niteliği ve riskler gerektiriyorsa daha uzun tutulabilir. İşyerinizin hangi sınıfta olduğu, faaliyet konunuza karşılık gelen NACE koduyla belirlenir — ayrıntısını tehlike sınıfı yazımızda anlattık.

Eğitimde geçen süre çalışma süresinden sayılır; yani eğitim mesai içinde verilir ve çalışanın ücretinden kesinti yapılamaz. Maliyeti de çalışana yansıtılamaz — bu, sağlık muayenelerindeki kuralın aynısıdır.

Yenileme sıklığı: kaç yılda bir?

Temel eğitim bir kez verilip rafa kalkmaz; düzenli aralıklarla tekrarlanır. Yönetmelikteki üst sınırlar şöyledir:

• Çok tehlikeli işyerlerinde yılda bir,
• Tehlikeli işyerlerinde 2 yılda bir,
• Az tehlikeli işyerlerinde 3 yılda bir.

Yenileme eğitimi, aradan geçen sürede değişen mevzuat, işyerindeki yeni ekipman ve ortaya çıkan yeni riskler dikkate alınarak güncellenmiş içerikle verilir. Süre dolmasa bile eğitimin tekrarlanması veya ilave eğitim verilmesi gereken durumlar vardır:

• Çalışanın iş veya işyeri değişikliği yapması,
• Kullanılan ekipman veya teknolojinin değişmesi,
• Çalışanın iş kazası geçirmesi veya meslek hastalığına yakalanması (işe dönüşte, kazanın/hastalığın sebepleri de işlenerek),
• Herhangi bir nedenle altı aydan uzun süre işten uzak kalma (işe dönüş eğitimi).

Eğitimin içeriği: dört ana başlık

Eğitim programı serbestçe belirlenmez; yönetmelik ekinde konu başlıkları sayılmıştır ve program bu başlıkları kapsayacak şekilde hazırlanır. Dört ana grup vardır:

Genel konular: çalışma mevzuatı, çalışanların yasal hak ve sorumlulukları, işyeri temizliği ve düzeni, iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar.

Sağlık konuları: meslek hastalıklarının sebepleri ve korunma yolları, biyolojik ve psikososyal risk etmenleri, ilk yardımın esasları, tütün ürünlerinin zararları.

Teknik konular: kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri, elle kaldırma ve taşıma, yangın ve patlamadan korunma, iş ekipmanlarının güvenli kullanımı, ekranlı araçlarla çalışma, elektrik riskleri, kişisel koruyucu donanım kullanımı.

Diğer konular: çalışanın yaptığı işe özgü yüksekte çalışma, kapalı alan, radyasyon gibi ilave başlıklar.

Ağırlık, işyerinin gerçek risklerine göre dağıtılır: bir muhasebe ofisinde ekranlı araçlar ve ergonomi öne çıkarken, bir imalathanede makine güvenliği ve kimyasallar ağırlık kazanır. İyi bir eğitim programının risk değerlendirmesiyle aynı kaynaktan beslenmesinin sebebi budur.

Eğitimi kim verir, nasıl belgelenir?

Eğitimler; iş güvenliği uzmanları, işyeri hekimleri veya mevzuatta sayılan kurum ve kuruluşlar tarafından verilebilir. OSGB ile çalışan işletmelerde temel ve yenileme eğitimleri genellikle sözleşme kapsamında, işyerini zaten tanıyan uzman ve hekim tarafından planlanır. Mevzuat, belirli şartlarla uzaktan eğitime de imkân tanır; ancak uygulamalı konuların yüz yüze işlenmesi gerekir.

Eğitimin sonunda ölçme-değerlendirme yapılır ve her çalışan için eğitim belgesi düzenlenir: eğitimin konusu, süresi, tarihi, eğitimi verenin imzası ve çalışanın imzası. Bu belgeler, denetimde ilk istenen evraklar arasındadır — eğitim fiilen verilmiş ama belgelenmemişse, verilmemiş sayılmasına şaşırmamak gerekir.

Bir noktayı ayırmak gerekir: buraya kadar anlattığımız İSG eğitimi, mesleki eğitimden farklıdır. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacakların ayrıca yaptıkları işe dair mesleki eğitim belgesine sahip olması gerekir; İSG eğitimi bu belgenin yerine geçmez.

Verilmezse ne olur?

Eğitim yükümlülüğünün ihlali, 6331 sayılı kanunda her bir çalışan için ayrı ayrı idari para cezasına bağlanmıştır; kadro büyüdükçe toplam hızla büyür. Asıl bedel ise kaza sonrasında ortaya çıkar: eğitimsiz çalışanın karıştığı iş kazasında işverenin kusur sorumluluğu belirgin şekilde ağırlaşır. Yaptırım mekanizmasını İSG cezaları yazımızda anlattık; işyerinize özel güncel tutarları görmek için ceza hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.

Pratikte nasıl yürütülür?

Eğitim yükümlülüğünü aksatan işletmelerin sorunu çoğu zaman isteksizlik değil, takipsizliktir: kimin eğitimi ne zaman doldu, yeni giren kimler eğitimsiz başladı, iş değiştirenlere ilave eğitim verildi mi — bunlar kişi bazında takip edilmezse birkaç ayda içinden çıkılmaz hâle gelir.

Pontis olarak temel ve yenileme eğitimlerini işyerinizin tehlike sınıfına ve gerçek risklerine göre planlıyor, eğitimleri uzman ve hekimlerimizle veriyor, belgeleri düzenleyip yenileme takvimini sizin adınıza izliyoruz. Ayrıntılar için İSG eğitimleri hizmet sayfamıza göz atabilir, mevcut durumunuzu birlikte çıkarmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Özet

• İSG eğitimi, çalışan sayısına bakılmaksızın tüm işyerlerinde zorunludur ve çalışan işe başlamadan önce tamamlanır.
• Asgari süre tehlike sınıfına göre 8 / 12 / 16 saattir; eğitim mesai içinde verilir, süresi çalışma süresinden sayılır.
• Yenileme sıklığı 3 / 2 / 1 yıldır (az tehlikeli / tehlikeli / çok tehlikeli).
• İş değişikliği, ekipman değişikliği, iş kazası ve uzun aradan sonra işe dönüşte süre beklenmeden ilave eğitim gerekir.
• İçerik yönetmelikte sayılan genel, sağlık, teknik ve işe özgü başlıkları kapsar; ağırlık risk değerlendirmesine göre verilir.
• Eğitim ölçme-değerlendirme ve imzalı eğitim belgesiyle kayıt altına alınır; belgesiz eğitim denetimde verilmemiş sayılır.
• Eksiklik, her çalışan için ayrı hesaplanan idari para cezası ve kaza hâlinde artan kusur sorumluluğu demektir.