İşe Giriş ve Periyodik Sağlık Muayeneleri: Süreç, Sıklık, Belgeler

İSG yükümlülükleri arasında en somut olanı sağlık gözetimidir: risk değerlendirmesi bir belgedir, eğitim bir kayıttır, ama sağlık muayenesi doğrudan çalışanın kendisiyle ilgilidir. Buna rağmen uygulamada en çok karıştırılan başlık da budur — “işe giriş raporunu aile hekiminden alsak olur mu?”, “periyodik muayene kaç yılda bir?”, “rapor kimde durur?” soruları neredeyse her yeni müşteri görüşmesinde çıkar. Bu yazıda sağlık gözetiminin kimleri kapsadığını, hangi sıklıkta tekrarlandığını ve ortaya hangi belgelerin çıktığını sırasıyla anlatıyoruz.

Sağlık gözetimi nedir, kimi kapsar?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, işverene çalışanlarının sağlık durumunu işe başlarken ve çalışma süresince düzenli olarak izleme yükümlülüğü getirir. Amaç iki yönlüdür: çalışanı yapacağı işe uygun olup olmadığı açısından değerlendirmek ve işin çalışan üzerindeki etkisini zaman içinde takip etmek.

Bu yükümlülük çalışan sayısına bakmaz. Tek çalışanı olan bir eczane de, elli kişilik bir atölye de kapsamdadır. Değişen tek şey, muayenelerin sıklığı ve raporu düzenleyecek hekimin niteliğidir.

Muayeneyi kural olarak işyeri hekimi yapar; OSGB ile çalışan işletmelerde bu hizmet sözleşme kapsamında gelir. Kanunda, az tehlikeli sınıftaki küçük işyerleri için raporun kamu sağlık hizmet sunucularından veya aile hekiminden alınabilmesine imkân tanıyan bir istisna bulunur; ancak tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde bu yol kapalıdır. Hangi sınıfta olduğunuzu bilmiyorsanız, NACE kodu üzerinden nasıl belirlendiğini anlattığımız tehlike sınıfı yazımıza bakabilirsiniz.

İşe giriş muayenesi: ne zaman, neden

İşe giriş muayenesi, çalışan fiilen işe başlamadan önce yapılır. Sonradan tamamlanan bir rapor, aradaki dönem için yükümlülüğü ortadan kaldırmaz — denetimde bakılan tarih, raporun düzenlendiği tarihtir.

Muayenede hekim üç şeye bakar: çalışanın genel sağlık durumu, yapacağı işin gerektirdiği özel yeterlilikler (yükseklik, gürültü, kimyasal maruziyeti, gece çalışması gibi) ve varsa mevcut rahatsızlıklarının bu işten etkilenip etkilenmeyeceği. Sonuçta ortaya bir yasak değil, bir uygunluk kanaati çıkar: çalışabilir, belirli kısıtlarla çalışabilir ya da bu işte çalışması uygun değildir.

İşe giriş dışında, süre dolmasını beklemeden muayenenin tekrarlanması gereken durumlar da vardır:

• Çalışanın iş değişikliği yapması,
• İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşma sonrası işe dönüş,
• Çalışanın veya işyeri hekiminin gerekli görmesi,
• Maruz kalınan etkenlerin (kimyasal, gürültü, toz vb.) değişmesi.

Periyodik muayene sıklığı

Periyodik muayene aralığı, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir ve mevzuattaki üst sınırlar şöyledir:

• Az tehlikeli işyerlerinde en geç 5 yılda bir,
• Tehlikeli işyerlerinde en geç 3 yılda bir,
• Çok tehlikeli işyerlerinde en geç 1 yılda bir.

Bunlar tavan sürelerdir. İşyeri hekimi, çalışanın maruz kaldığı etkenlere veya kişisel sağlık durumuna bakarak daha sık muayene isteyebilir; gürültülü ortamda çalışan biri için yıllık odyometri, tozlu ortamda solunum fonksiyon testi gibi tetkikler bu şekilde devreye girer. Yani “az tehlikeliyiz, beş yılda bir yeter” cümlesi çoğu zaman doğru ama her zaman yeterli değildir.

Ortaya çıkan belge: Ek-2 formu

Sağlık gözetiminin çıktısı, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik’in ekinde yer alan Ek-2 İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu’dur. Form tek bir belge olarak hem işe giriş hem periyodik muayeneler için kullanılır; her muayenede yeni bir kayıt satırı eklenir.

Formda özetle şunlar bulunur: çalışanın kimlik ve işyeri bilgileri, yaptığı iş ve maruz kaldığı etkenler, özgeçmiş ve soygeçmiş bilgileri, fizik muayene bulguları, istenen laboratuvar tetkikleri ve sonuçları, hekimin kanaati ve imzası.

Formu doldurmadan önce çalışan ve işyeri bilgilerini derli toplu hazırlamak süreci belirgin şekilde hızlandırır. Bu iş için sitemizde ücretsiz bir araç bulunuyor: işe giriş ve periyodik muayene formu hazırlama sayfamızdan bilgileri girip formun çıktısını alabilir, muayeneye hazır şekilde gelebilirsiniz.

Belgeler kimde durur, kim görebilir?

Sağlık kayıtları özel nitelikli kişisel veridir ve bu yüzden ayrı bir hassasiyet gerektirir. Uygulamada işleyiş şöyledir:

• Muayene kayıtlarının aslı, işyeri hekimi tarafından gizlilik esasına göre tutulur.
• İşveren, çalışanın tanısını veya tetkik sonuçlarını değil, işe uygunluk kanaatini öğrenir.
• Kayıtlar, çalışanın işten ayrılmasından sonra da mevzuatta öngörülen süre boyunca saklanır; çalışan kendi kayıtlarını her zaman talep edebilir.
• Muayene ve tetkiklerin masrafları işverene aittir, çalışandan istenemez.

Rapor sonucuna çalışan da işveren de itiraz edebilir; itiraz, Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelerce karara bağlanır ve bu karar kesindir.

Yapılmazsa ne olur?

Sağlık gözetimi eksikliği, 6331 sayılı kanuna göre her bir çalışan için ayrı ayrı idari para cezası doğuran kalemlerdendir; bu yüzden kadro büyüdükçe tutar hızla artar. Ama asıl risk mali değildir: raporsuz çalıştırılan bir kişinin yaşadığı iş kazasında işverenin kusur oranı, sağlık gözetiminin yapılmamış olması nedeniyle doğrudan yükselir. Yaptırımların nasıl işlediğini İSG cezaları yazımızda anlattık; işyerinize özel güncel tutarlar için ceza hesaplayıcımızı kullanabilirsiniz.

Pratikte nasıl yürütülür?

Sağlık gözetimini aksatan neredeyse hiçbir işletme bunu bilerek yapmaz; sorun genellikle takiptedir. İşe girişler dağınık tarihlerde olur, periyodik muayene süreleri kişi kişi farklı dolar, aradaki iş değişiklikleri kayda geçmez. Çözüm, muayene takvimini kişi bazında tutan ve süresi yaklaşanları önceden hatırlatan bir düzendir.

Pontis olarak işe giriş ve periyodik muayeneleri işyeri hekimimizle planlıyor, Ek-2 formlarını mevzuata uygun şekilde düzenleyip takvimi sizin adınıza takip ediyoruz. Ayrıntılar için işyeri hekimliği hizmet sayfamıza göz atabilir, mevcut kadronuzun durumunu birlikte gözden geçirmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Özet

• Sağlık gözetimi, çalışan sayısı fark etmeksizin tüm işyerleri için zorunludur.
• İşe giriş muayenesi, çalışan işe başlamadan önce yapılmalıdır.
• Periyodik muayene aralığı tehlike sınıfına göre 5 / 3 / 1 yıldır; hekim daha sık isteyebilir.
• İş değişikliği, iş kazası veya uzun süreli işten uzaklaşma sonrası muayene süre beklenmeden tekrarlanır.
• Belge, yönetmelik ekindeki Ek-2 formudur; kayıtlar gizlidir ve masrafları işveren karşılar.
• Eksiklik, her çalışan için ayrı ayrı hesaplanan idari para cezasına ve kaza hâlinde artan kusur sorumluluğuna yol açar.