İş Kazası Olunca Ne Yapılır? Bildirim Süreci Adım Adım (SGK 3 İş Günü)

İş kazası, hazırlıklı olmayan işveren için iki ayrı sorunun aynı anda patladığı andır: bir yanda yardım bekleyen bir çalışan, diğer yanda süresi saatlerle ve günlerle sayılan yasal yükümlülükler. Kazanın kendisi her zaman önlenemez; ama sonrasında yapılacakların sırası bellidir ve bu sırayı bilen bir işletme, hem çalışanını korur hem de süreci gereksiz yere büyütmeden yönetir. Bu yazıda kaza anından işe dönüşe kadar süreci adım adım anlatıyoruz.

Önce tanım: her kaza “iş kazası” mıdır?

Mevzuattaki iş kazası tanımı, çoğu işverenin sandığından geniştir. Yalnızca işyerinde ve iş başında olan olaylar değil; çalışanın görevli olarak işyeri dışına gönderildiği sırada, işverenin sağladığı servis aracıyla işe gidiş-gelişte veya emziren çalışanın süt izni saatlerinde başına gelen ve onu bedenen ya da ruhen etkileyen olaylar da iş kazası sayılabilir.

Bu genişliğin pratik sonucu şudur: “İşyerinde olmadı, bize bildirim düşmez” varsayımı risklidir. Sınırda kalan bir olayda doğru refleks, olayı iş kazası gibi ele alıp bildirmek ve değerlendirmeyi SGK’ya bırakmaktır — bildirilen ama iş kazası sayılmayan olay sorun doğurmaz, bildirilmeyen kaza doğurur.

Adım 1 — Kaza anı: önce insan, sonra evrak

İlk dakikalarda yapılacaklar hiçbir formun önüne geçer:

• Kazazedeye ilk yardım uygulanır; durum ciddiyse 112 aranır ve çalışan sağlık kuruluşuna ulaştırılır. Sağlık kuruluşunda olayın iş kazası olduğu mutlaka söylenir — kayıtlara böyle geçmesi sonraki sürecin temelidir.
• Kaza yerinde ikinci bir kazaya yol açabilecek tehlike varsa (enerji, kimyasal, devrilme riski) alan güvene alınır ve diğer çalışanlar uzaklaştırılır.
• Ölümlü veya ağır yaralanmalı kazalarda olay yeri, inceleme tamamlanana kadar olabildiğince korunur ve durum yetkili kolluk kuvvetlerine derhal bildirilir. Buradaki “derhal”, üç günlük SGK süresinden ayrıdır; beklemeye tahammülü yoktur.

Adım 2 — SGK bildirimi: 3 iş günü

İşveren, iş kazasını kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirmekle yükümlüdür. Bildirim, e-Devlet/e-SGK üzerinden İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu ile elektronik olarak yapılır.

Süre hesabında iki ayrıntıya dikkat edin:

• Süre iş günü üzerinden işler; hafta sonu ve resmî tatiller sayılmaz. Ama cuma günü olan bir kaza için “salıya kadar vaktimiz var” rahatlığı, araya bir aksilik girdiğinde süreyi kaçırtır — doğru alışkanlık, bildirimi kazayı izleyen ilk iş gününde yapmaktır.
• Çalışanın o gün istirahat alıp almaması, kazanın hafif görünmesi bildirimi ortadan kaldırmaz. “Küçük kazaydı, bildirmesek de olur” yaklaşımı, olay sonradan büyüdüğünde (komplikasyon, geç ortaya çıkan yaralanma) işvereni en zor durumda bırakan senaryodur.

Bildirim yapılmaz veya geç yapılırsa iki ayrı fatura çıkar: 6331 sayılı kanun kapsamında idari para cezası ve ayrıca SGK’nın, bildirim tarihine kadar çalışana ödediği geçici iş göremezlik ödeneğini işverenden tahsil etmesi. Yaptırım mekanizmasının bütününü İSG cezaları yazımızda anlattık; işyerinize özel güncel tutarlar için ceza hesaplayıcımıza bakabilirsiniz.

Meslek hastalığında kural benzerdir: işveren, durumu öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde bildirir. Sağlık hizmet sunucularının kendi bildirim yükümlülükleri de vardır; ancak onların bildirimi işverenin yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Adım 3 — Kaza incelemesi: tutanak ve kök neden

Bildirim yasal zorunluluğu kapatır; incelemesiz bir kaza dosyası ise yarım kalmıştır. Kaza sonrası işyerinde yapılması gerekenler:

• Kaza tutanağı düzenlenir: olayın yeri, saati, oluş şekli, varsa tanıkların imzalı ifadeleri. Fotoğraf ve kamera kaydı gibi kanıtlar dosyaya eklenir.
• İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle birlikte kök neden analizi yapılır: kazayı doğuran şey çalışanın tekil hatası mı, eksik koruyucu mu, tanımsız bir çalışma yöntemi mi? İyi yapılmış bir inceleme suçlu aramaz; tekrarını önleyecek zayıf noktayı arar.
• Bulgulara göre risk değerlendirmesi güncellenir — mevzuat, iş kazası sonrasında risk değerlendirmesinin kısmen veya tamamen yenilenmesini zaten ister. Sürecin nasıl işlediğini risk değerlendirmesi yazımızda bulabilirsiniz.

Bir yükümlülük daha çoğu zaman gözden kaçar: yaralanmayla sonuçlanmasa bile işyerine veya ekipmana zarar veren ya da verme potansiyeli taşıyan ramak kala olayların da incelenip raporlanması gerekir. Ramak kala kayıtları angarya değil, bedava uyarı sistemidir — bugün ucuz atlatılan olay, incelenmezse yarının bildirimlik kazasıdır.

Adım 4 — İşe dönüş: muayene ve ilave eğitim

Kazazede çalışan iyileşip döndüğünde süreç iki adımla kapanır:

• İstirahat süresine ve işin niteliğine göre işyeri hekimi tarafından işe dönüş muayenesi yapılır; çalışanın eski görevine dönmeye uygun olup olmadığı değerlendirilir.
• Çalışana, kazanın sebepleri ve korunma yolları da işlenerek ilave İSG eğitimi verilir — bu, süre dolmasa bile eğitim tekrarı gerektiren hâllerden biridir. Ayrıntısı İSG eğitimleri yazımızda var.

Kaza çantası: önceden hazır olması gerekenler

Kaza anında soğukkanlı kalmanın yolu, listeyi o gün değil bugün hazırlamaktır:

• SGK bildirimini kimin yapacağı belli olsun (e-bildirge yetkilisi, yedeğiyle birlikte).
• Tutanak şablonu, tanık ifade formu ve olay fotoğrafı çekme alışkanlığı önceden kurulsun.
• İlk yardım eğitimli çalışanların ve ilk yardım dolabının yeri herkesçe bilinsin.
• Ciddi kaza senaryosu (kolluk bildirimi, olay yeri koruma, aileyle iletişim) acil durum planınızın bir parçası olsun.

Özet

• İş kazası tanımı geniştir: servis aracı, görevli dış çalışma ve süt izni sırasındaki olaylar da kapsama girebilir; tereddütte kalınca bildirmek doğru reflekstir.
• Kaza anında öncelik ilk yardım ve sağlık kuruluşudur; ölümlü ve ağır kazalarda kolluğa derhal haber verilir, olay yeri korunur.
• SGK bildirimi kazadan sonraki üç iş günü içinde elektronik olarak yapılır; en sağlıklısı ilk iş gününde bitirmektir.
• Bildirim yapılmazsa idari para cezasının yanında, SGK’nın ödediği iş göremezlik ödeneği de işverenden alınabilir.
• Her kaza tutanak ve kök neden analiziyle incelenir, risk değerlendirmesi güncellenir; ramak kala olaylar da kayıt ve inceleme ister.
• İşe dönüşte işyeri hekimi muayenesi ve kaza sebeplerini işleyen ilave eğitim verilir.

Pontis olarak kaza sonrası süreci — bildirim, inceleme, kök neden analizi, risk değerlendirmesi güncellemesi ve işe dönüş adımlarını — uzman ve hekimlerimizle birlikte yürütüyoruz; asıl hedefimiz ise bu yazıya hiç ihtiyaç duymamanız için önleyici tarafı sağlam kurmak. Ayrıntılar için iş kazası ve İSG kurulu hizmet sayfamıza göz atabilir, bizimle iletişime geçebilirsiniz.